Dorpsstraat
Dorpsstraat Archief van John Haen

Duivendrecht: een dorp in een stad, deel 1

30 november 2021 om 09:00 Historie

DUIVENDRECHT In deze serie van Stichting Oud-Duivendrecht bespreekt Ans Quirijnen een onderzoek naar hoe Duivendrecht aan twee kanten wordt ingeklemd door Amsterdam.

In 2008 deed Brenda van Broekhuizen in het laatste jaar van haar bachelor aan de Universiteit van Amsterdam een onderzoek naar het aan twee kanten door Amsterdam ingeklemde Duivendrecht. Geen enkele historicus had zich tot dan toe afgevraagd wat die uitzonderlijke positie allemaal voor gevolgen had voor Duivendrecht als dorp. Brenda kende Duivendrecht slechts op weg met de metro naar de tentamenzalen van de UvA in Holendrecht. Voor station Duivendrecht zag ze een stukje weiland, met grazende schaapjes, een paar boerderijen, een kerk met twee torens en huizen langseen lange weg. Dit geheel deed nogal dorps aan.

MICROSTORIA Toen de studente toevallig een tijd in Duivendrecht kwam te wonen, leerde ze het dorpse karakter van deze plaats kennen en besloot ze tot een uitgebreide studie naar de dorpsgemeenschap van Duivendrecht in tijden van verstedelijking, 1930-2000. Het werd een ‘microstoria’ met de titel ‘Duivendrecht: een dorp in de stad’. Bij een microstoria wordt een kleine onderzoekseenheid genomen, bijvoorbeeld een dorp of een familie. Er wordt als het ware met een loep naar de geschiedenis gekeken, dit verklaart ook de term microstoria. Ook zijn bij een microstoria juist niet de spraakmakende bekende personen de hoofdrolspelers, maar wordt er aandacht besteed aan ‘de gewone mens’. Wat betekent het voor gewone mensen, als de regering, de provincie of de gemeente een bepaald besluit neemt? Brenda en haar docent raakte enthousiast over deze manier van onderzoek doen en schreef haar microstoria over het opmerkelijke aan Duivendrecht: een dorp omsloten door een stad. Met behulp van interviews met oud-Duivendrechters en nieuwkomers, bronnen uit het groeiende archief van de stichting Oud-Duivendrecht en secundaire literatuur is gereconstrueerd wat het met mensen doet, als een dorp steeds meer ingesloten raakt door een grote stad, als mensen gedwongen moeten verhuizen en als het dorp waarin ze wonen totaal van aangezicht verandert.

AMSTERDAM EN DUIVENDRECHT: EEUWENOUDE VERBINTENIS Vanaf de late middeleeuwen, toen Amsterdam zich begon te ontwikkelen tot grote stad, enlater in de gouden eeuw zelfs tot centrum van de wereld, waren de Duivendrechters verbonden met die stad, en was de stad verbonden met het ommeland. Op een kaart van deze tijd valt te zien dat Duivendrecht toen alleen uit boerderijen bestond. De Watergraafsmeer was in 1629 al ingepolderd, de Bijlmermeer daarentegen nog niet, maar dat zou spoedig gebeuren. Zonder het kapitaal uit Amsterdam hadden deze prestigieuze projecten nooit uitgevoerd kunnen worden. De Weespertrekvaart stamt ook uit het einde van de Gouden Eeuw. Deze waterweg vormde voor het dorp de scheiding met de Watergraafsmeer, maar was evengoed een belangrijke verbindingsweg van de regio met Amsterdam. Het moet in de trekvaart een drukte van belang zijn geweest met boten, volgestouwd met goederen voor de Amsterdamse markt. De Duivendrechters hebben ook veelvuldig van deze waterweg gebruik gemaakt, de boeren produceerden immers ook voor de stad. Kaas, melk en vlees zorgden ervoor dat de stedelijke bevolking gevoed werd. Hiernaast zorgde deze waterweg er voor dat de kades aan weerskanten van de Rijksstraatweg uiteindelijk een aantrekkelijke plaats werden voor nijverheid en later voor woningen.


GOUDEN EEUW
Gefortuneerde Amsterdammers streken met grote villa’s neer langs de oevers van de Amstel om de stadsdrukte en de stank te kunnen ontvluchten. Toen de Watergraafsmeer ingepolderd werd, gebeurde hetzelfde langs de Middenweg. Een mooi voorbeeld van een landgoed dat er tot op de dag van vandaag nog staat is Frankendael. In hun vrije tijd maakten deze rijke families rijtochtjes langs de lommerrijke Duivendrechtselaan, tegenwoordig Rijksstraatweg, richting Abcoude.

DE OMVAL Een voorbeeld van grensvervaging is de industriehoek die ontstond aan de Duivendrechtse oever van de Amstel, de Omval geheten, een schiereiland in de bocht van de Amstel. Hoewel de industriehoek tot 1921 op het grondgebied van Ouder-Amstel stond, werkten in de fabrieken volgens onderzoeker Peter Van Schaik voornamelijk Amsterdammers. De aanleg van een spoorwegverbinding tussen Amsterdam en Utrecht in 1843, die in 1845 doorgetrokken werd tot Arnhem en in 1856 naar Keulen, deed de markering tussen stad en platteland verkleinen. Die spoorlijn liep vlak langs Duivendrecht. Nu was Duivendrecht ingeklemd tussen de spoorweg en de trekvaart.

19e EEUW Amsterdammers die zich in de loop van de negentiende eeuw in Duivendrecht vestigden zochten en vonden in het dorp ruimte om een bedrijfje te beginnen waarbij grond nodig was, die in Amsterdam onbetaalbaar werd. Er kwamen katholieke en protestant-christelijke kerken en scholen in het dorp. En van daar uit ontstond ook een sociaal-cultureel leven. In 1963 telde het dorp Duivendrecht nog 24 boerderijen. In de bestaande dorpssamenleving kwam echter een enorm aantal mensen ‘van buitenaf’. Wat waren de gevolgen van deze aanwas en de gedaanteverandering voor de dorpse samenleving? Die vragen leggen we in het volgende artikel onder de loep.

Ans Quirijnen

Deel dit artikel via:
advertentie
advertentie