Oud-Duivendrecht: langs de Molenkade

DUIVENDRECHT In deze serie van Stichting Oud-Duivendrecht staat iedere aflevering een historisch stukje Duivendrecht centraal. Deze keer: een harmonieus ensemble midden in het dorp.

WEESPERTREKVAART Vanuit Betondorp kwam je via de oude ophaalbrug over de Weespertrekvaart de Rijksstraatweg van Duivendrecht binnen. Links lag de Duivendrechtsekade en rechtsaf ging je de Molenkade op. In dit zeer eigen stukje Duivendrecht heeft door de eeuwen heen een reeks van molens gestaan om de polders droog te houden. De Molenkade is een apart buurtje met een verzameling woningen van uiteenlopende architectuur en allerlei (2021: 37) bedrijven. De Vensermolen, de molen van Portengen, staat langs de Weespertrekvaart aan het einde van de 500m lange Molenkade, net in Diemen. De Weespertrekvaart verbindt de Amstel met de Vecht in Weesp.

HET HAVENTJE In het verlengde van de Duivendrechtselaan lag ten oosten van de brug al een haventje, met een invaart van 45 meter. Dit oude Duivendrechtse haventje werd begin jaren twintig van de vorige eeuw door het Rijk gedempt omdat het steeds meer verzandde. De uitmonding van het haventje werd vervangen door een terugwijkende grote loswal, waardoor ter plaatse een soort inham ontstond in de Weespertrekvaart. In de 20-er jaren van de vorige eeuw vestigden zich daardoor aan de Molenkade allerlei vormen van nijverheid en industrie. Zoals de hout- en kolenhandel Schelling, het timmerbedrijf Ruijgrok van de Werve met An, die daar curiosa verkocht en een buitenlandse chocolade- en nogafabriek, Montélimar. Het haventje met overslag van zand en grind vormde het begin stukje van de Molenkade, waar ook kruidenier Zandstra gevestigd werd. ’s Zomers was het haventje een echt zwembad, de dukdalven fungeerden als springplank! Dat gebied is verdwenen en het eerste huis aan de Molenkade is nu huisnummer 21. Het vroegere uitzicht uit de woonkamers over het water naar Betondorp is vervangen door grote geluidsschermen van de Ringweg. Het laatste woonhuis, na een serie van portiekwoningen, is nummer 41. Daarna grote bedrijven: autoverhuur Ouke Baas/ Bo-rent, bouwmaterialen Goedkoop en de Pinkstergemeenschap, in de vroegere gebouwen van boekbinderij Gebr. Kusters. Daarna de grens van Diemen, met de molen.

De Duivendrechtse brug over deWeespertrekvaart in 1970. In het noorden ligt Betondorp. 
Rechts aan het water liggen de woonhuizen en bedrijven van de Molenkade. Bron: Archief SDO.

HET WITTE HUIS 100 JAAR In 1986 stond het bordje TE KOOP bij het grote witte huis op nummer 29 aan de Molenkade. En na diverse bezichtigingen en onderhandelingen met weduwe Wil Bouwman - de Boer werd de koop van het huis met een groot deel van het lusthof (de grote tuin achter het huis) overeengekomen. Hans Biesbrouck: “In de tijd dat dit grote en een van de eerste huizen aan de Molenkade gebouwd werd – van 1920 tot 1921 - was er vaak sprake van een ‘schrale bouw’. Het bouwmateriaal voor deze villa was niet van je van hét en er was ook sprake van veel achterstallig onderhoud toen wij het huis kochten. De ruim dertig jaar dat wij er wonen zijn wij continue aan het renoveren en verbouwen, van de zolder tot de kelder. De zolder was jarenlang niet meer in gebruik geweest. Er was geen doorkomen aan. In de kelder troffen wij nog opgeslagen meubelen, die vakkundig opgeknapt, weer een mooie plek in de kamers teruggekregen hebben.”

In 1954 heeft de heer Bouwman de aanzet gegeven voor het industrialiseren van de Molenkade en omgeving door de aankoop van Molenkade nr. 33 met bijna 2000 m2. Van september 1941 tot 1986 was het Witte Huis familiebezit. In de salon zijn de afdrukken van de naaldhakken van ‘The lady of the house’ bij haar zitplaats in de fauteuil nog te zien. Met haar chauffeur kwam mevrouw Bouwman nog elk voorjaar voorrijden om de bloeiende bloesem van het lusthof te bewonderen. Ook de vorige twee eigenaren van het markante huis en tuin hadden een relatie met het gebied. De heer K.C. Doting eigenaar van 1926 - 1941 was bouwer van o.a. de portiekwoningen aan de Molenkade. De woningen in de Berkenstraat en een huizenreeks vanaf Rijksstraatweg 9 in Duivendrecht dragen nog steeds de naam ‘Dotinghuizen’. Op 7 oktober 1920 gaf de gemeente Ouder-Amstel aan A.L. Seeuwen, uitvoerder van gronden in Diemen, een vergunning af voor het oprichten van een gebouw aan de Keulsche Vaart. Een naam die ook wel gebruikt werd voor de Weespertrekvaart, om het handelsverkeer met Keulen te benadrukken.

MOLENSTOMP VENSERMOLEN Sinds 2007 is de Vensermolen een Rijksmonument omdat het een representatief relict is van een houten achtkante poldermolen uit het begin van de 18e eeuw. In de zeventiende eeuw was de Venserpolder, die zich uitstrekte tussen het Diemermeer (Watergraafsmeer) en het Bijlmermeer, nog een drassig gebied. Om de snel groeiende stad Amsterdam van voedsel te kunnen voorzien wilde men dit waterrijke gebied geschikt maken voor bewoning en veeteelt. Door de eeuwen heen heeft daarom hier een reeks van molens gestaan. Een aantal generaties van de familie Portengen is sinds 1704 molenaar geweest van deze molen. In de loop der jaren is de molen regelmatig gerepareerd en gemoderniseerd. Toen er in 1917 een gat in de kap van de molen woei, zijn de wieken verwijderd en werd in de molen een elektromotor met centrifugaalpomp geplaatst. De staat van de wiekloze molen was in 1930 zo slecht dat de kapzolder moest worden verwijderd, zodat alleen de molenromp overbleef. In 1978 werd een aantal polders samengevoegd en werd voor de bemaling van dit grote gebied het elektrische gemaal in de Vensermolen vervangen door een nieuw gemaal in een vrijstaand bakstenen gemaalhuis. Dat gemaal staat op grondgebied van Ouder-Amstel. Daniëlle, de huidige bewoonster van de molenromp geeft u via AT5 graag een inkijk in haar woning en als geen ander kent Daniëlle de bijzonder geschiedenis van de Vensermolen, die voor het eerst te zien was op de ‘Caerte van Amstellant’ uit 1593.

Heel veel meer over de historie van het Witte Huis, de Molenkade en de Vensermolen is te vinden op de startpagina van duivendrechtdestijds.nl in artikelen opgetekend door Duivendrechters zelf. 

Ans Quirijnen

Bekijk hier de reportage die AT5 in 2018 maakte van de Molenkade in Duivendrecht: